Trienke van der Spek tipt

Wilt u graag een objectpresentatie geven op onze jubileumdag, maar weet u nog niet zo goed waarover? Hieronder staan een aantal suggesties, afkomstig van Trienke van der Spek, hoofdconservator Wetenschap bij het Teylers Museum. Zij vertelt welke mooie verhalen de collectie allemaal te bieden heeft.

zondvloedmensDe ‘zondvloedmens’

Toen de Zwitserse arts Johann Jakob Scheuchzer in 1726 het fossiel homo diluvii testis onder ogen kreeg, wist hij het zeker: dit was het bewijs dat de mens door de zondvloed om het leven was gekomen. Het fossiel bleek achteraf geen skelet van een mens te zijn, maar van een dier. Toch werd het door Teylers Museum aangeschaft, als discussiestuk in het debat tussen wetenschap en religie over de ouderdom van de aarde en de positie van de mens daarin.

NB: Het bijbehorende ‘geestelijke natuurkunde’ van Scheuchzer is als digitaal bladerboek ontsloten.

lugensteineLügensteine

Professor Beringer van de universiteit van Würzberg dacht in 1725 de goddelijke herkomst van fossielen ‘bewezen’ te hebben, dankzij de vondst van zogeheten ‘figuurstenen’ met dieren, schelpen en zelfs Hebreeuwse tekens . Helaas was hij het slachtoffer van een hoax, bedacht en uitgevoerd door enkele collega’s. De affaire rondom de zogeheten Lügensteine ging de geschiedenis in als het eerste geval van gedocumenteerde wetenschapsfraude. Teylers Museum beschikt over de stenen, die deel uitmaken van de vaste opstelling, en over enkele originele documenten die naar aanleiding van de stenen geproduceerd werden.

elektriseermachine.jpg‘CERN aan het Spaarne’

Achttiende-eeuwers waren gefascineerd door de bliksem. Er werden allerlei experimenten gedaan waarbij men zelf de bliksem probeerde na te bootsen. Dat gebeurde met een wrijvingselektriseermachine. De grootste ooit werd in 1784 in gebruik genomen in Teylers Museum. Hij fungeerde als een openbare onderzoeksfaciliteit, een ‘Cern aan het Spaarne’, en in die hoedanigheid was het een unicum in zijn tijd. Deze wrijvingselektriseermachine staat er nog steeds. Er is inmiddels ook een werkende replica.

van marum scheikundeHet begin van de moderne scheikunde

In de achttiende eeuw wordt ontdekt dat lucht geen element is, maar een samengesteld gas. Men leert het bestaan van zuurstof, stikstof en waterstof kennen, maar ook van ‘kunstlugten’ die zelf gemaakt kunnen worden, zoals lachgas en koolzuur (prikwater is een uitvinding uit deze tijd).

Deze ontdekkingen hangen samen met de nieuwe chemische theorie van Lavoisier, waarvan de Nederlandse wetenschapper Martinus van Marum een groot pleitbezorger is. Die theorie wordt ook wel gezien als het begin van de moderne scheikunde. Diverse instrumenten die Van Marum gebruikte bij zijn scheikundige onderzoekingen zijn in de collectie van Teylers Museum te vinden.

topje mont blancHet topje van de Mont Blanc

De Zwitserse geoloog Honorace-Bénédicte de Saussure voltooide in 1787 de eerste wetenschappelijke tocht naar de top van de Mont Blanc. Hij deed daar allerlei onderzoek, onder meer naar de oudheid van de aarde en naar luchtkwaliteit. De Saussure nam ook een sample mee van de berg. Dit ‘topje van de Mont Blanc’ is enkele jaren later aangekocht door Martinus van Marum en ligt in de vitrine van de ovale zaal in het museum.

stoommachine newcomensEn nog veel meer…

De collecties van Teylers Museum bieden nog vele andere mogelijkheden voor presentaties. Zo beschikt het museum over één van de vier nog overgeleverde achttiende-eeuwse modellen van de stoommachine van Newcomen. Deze machine geldt als hét icoon van de Industriële Revolutie. Ook diverse machines die de beroemde geleerde ‘s-Gravesande in zijn proefondervindelijk onderwijs gebruikte zijn in het museum te vinden. Daarnaast beschikt het museum over hoogwaardige facsimiles van achttiende-eeuwse Engelse spotprenten (o.a. van Hogarth, Gillray en Rowlandson) en over Franse tekeningen van onder meer Watteau en Bouchier. Tenslotte zijn er portretten van onder andere Pieter Teyler en Martinus van Marum beschikbaar.

Bezoek de collectie-pagina voor een volledig overzicht.